भरलेल्या लाल मिरचीचे लोणचे

पानात डाव्या बाजूला तोंडीलावणे म्हणून लोणचे, चटणी, कोशिंबीर प्रकार सगळ्या घरांमधे हटकून आढळतात. कोशिंबीरीचेही मी समजू शकते परंतु भाजीला पर्याय म्हणून भाजीसारखे लोणचे खाणारी बरीच जण आहेत. कच्च्या करकरीत कैरीचे ताजे लोणचे, करवंदाचे, भोकराचे, उसळी मिरची, लिंबू+मिरची, उपासाचे गोडाचे लिंबाचे लोणचे, आंबोशी आंब्याचे बेगमीचे लोणचे, ताज्या भाज्यांचे चटकन संपणारे फेसून मोहरी लावलेले लोणचे ( फारच सुंदर लागते हे चवीला... आणि मस्तकात चढतेही झकास ), मिठाच्या पाण्यात मुरवत घातलेल्या बाळकैर्‍या, आवळे अती उत्साही कोणी असल्यास व प्रचंड आवडते म्हणून कार्ल्याचे, माईनमुळ्याचे, अखंड रायआवळ्य़ांचेही. लहानपणी केव्हांतरी मामाने तिवारीकडच्या भरल्या लाल मिरच्यांचे लोणचे आणले होते. तसे माझे व लोणच्यांचे फारसे सख्य नाही. भाज्यांचे ताजे लोणचे वगळता आंबट लोणची प्रकार भावत नाही मला. कसे कोण जाणे पण या मिरच्या मात्र खूप आवडल्या, मनात घर करून राहील्या. गेल्यावेळी कोरम मॉल ( ठाणे ) मधे तिवारीचे ( गिरगावातल्या ) दुकान आले आहे कळताच धाव घेतली. बरीच गर्दी होती, नेहमीचे पदार्थ दिसत होते पण लोणची दिसेनात. म्हणून तिथे असलेल्या दोघांना विचारले तर त्यांनी कानावर हात ठेवले. खरे तर त्यांना फारशी माहीतीच नव्हती आणि इंटरेस्टही नव्हता. गिरगावात जाऊन आणायचा मोह होत होता पण तितका वेळ नव्हता. पुढच्यावेळी पाहू म्हणून नाद सोडला खरा पण इथे आल्यावर ’ एशियाना ’ ( एशियन मार्केट ) मधे अचानक लाल मिरच्या दिसल्यावर मात्र राहवले नाहीच.

साहित्य :
दहाबारा ताज्या लाल मिरच्या
चार चमचे बडिशोपेची पूड
तीन चमचे लाल तिखट
चार चमचे गरम मसाला
दोन चमचे मोहरीची पूड
दोन चमचे मेथीचे दाणे भाजून पूड करून
दोन चमचे धण्याची पूड
पाच चमचे मीठ ( कोरडे )
दोन मध्यम लिंबाचा रस
दोन चमचे आमचूर
गरम करून थंड केलेले तेल एक कप







कृती :

लाल मिरच्या स्वच्छ धुउन पुसून कोरड्या कराव्यात. देठ काढून चमच्याच्या मागच्या टोकाने आतल्या बियाही काढून टाकाव्या. एका ताटात बडिशोपेची पूड, लाल तिखट, गरम मसाला, मोहरी, मेथी, धण्याची पूड, मीठ, आमचूर घेऊन त्यात लिंबांचा रस व चमचाभर तेल घालून सगळे मिश्रण चांगले एकजीव करावे. नंतर मिश्रण मिरच्यांमधे घट्ट ( ठासून ) भरावे. एका कोरड्या बरणीत या भरलेल्या मिरच्या ठेवून वरून गरम करून थंड केलेले तेल ओतावे. मसाला थोडासा उरलेला असेल तर तोही वरून त्यात घालून बरणीचे झाकण लावून हलवून ठेवावे. दर दोन दिवसांनी बरणी हलवावी म्हणजे तेल चांगले मूरत जाईल. साधारणपणे महिनाभराने मिरच्या खाण्यायोग्य होतील. या मिरच्या करायला फारच कमी वेळ लागतो मात्र नंतर महिनाभर धीर धरायला हवा. अर्थात या धीराचा मोबदला पुरेपूर मिळतोच. अतिशय चविष्ट लागते हे लोणचे. बडिशोपेचा एक वेगळाच स्वाद, मधूनच मेथीचा किंचित कडवटपणा, आमचूर व लिंबामुळे आलेली चटकमटक चव... नेहमीच्या लोणच्यांपेक्षा एकदम हटके व चविष्ट.

टीपा :
कच्च्याचं बडीशोपेची पूड करावी. भाजून करू नये. लगेच स्वाद बदलून जाईल. मोहरीचीही पूड न भाजताच करावी. मात्र धण्याची पूड धणे भाजून घेऊनच करावी. मेथीची पूड चुकूनही न भाजता करू नये. प्रचंड कडू होते.
गरम मसाला आयत्यावेळी करून घालायचा झाल्यास लवंगा, मिरी, दालचिनी, तमालपत्र, दगडफूल, चक्रीफूल, जिरे, शहाजिरे वेगवेगळे भाजून घेऊन कोमट झाल्यावर त्याची पूड करावी.
संपूर्ण कृतीत पाण्याचा अंश बिलकूल असता नये. लोणच्याला त्यामुळे बुरशी धरू शकते.
सगळे जिन्नस हाताने कुस्करून चांगले एकजीव करावेत. दोन लिंबाचा रस या सगळ्यात जिरून जातो.
दोन तीन दिवसांनी बरणी हलवायला विसरू नये.
’ चहाचा चमचा ’ हे प्रमाण घ्यावे.